Zeka

Her şeyin temelinde tek bir öz vardır.

O ne hareket eder ne de değişir. Zamanın akışı, düşüncelerin doğuşu, duyguların yükselişi ve dünyanın bütün devinimi onun üzerinde beliren geçici görünümler gibidir. Oysa kendisi hiçbir şeye dönüşmez, hiçbir şeye tepki vermez. Çünkü tepki vermek bile bir hareket gerektirir.

Zihin sürekli faaliyet halindedir. Düşünür, karşılaştırır, sorgular, karar verir. Bazen susar gibi olur ama o sessizlik bile zihnin başka bir hâlidir. İnsan çoğu zaman bu hareketleri kendisi zanneder. Oysa bütün bu oluşlar yalnızca görünen dalgalar gibidir; dalganın ortaya çıkması denizi değiştirmez.

Burada işaret edilen gerçeklik bir düşünce değildir, bir duygu değildir, bir deneyim de değildir. Çünkü düşünce gelip geçer, duygu değişir, deneyim başlar ve biter. O ise bunların hiçbirine bağlı değildir. Bir durum da değildir; çünkü her durum zamanın içinde oluşur. Bu ise zamanın dışında kalır.

İnsan onu aramaya çalıştığında çoğu zaman yine zihnin alanına düşer. Meditasyon, tefekkür, yöntemler, teknikler… bunların hepsi zihnin düzenleme çabalarıdır. Fakat bu öz, bir çaba ile elde edilecek bir şey değildir. Çünkü zaten her çabanın arka planında duran şey odur.

İlginç olan şudur: hiçbir şey onu gerçekten saklayamaz. Çünkü görülen her şey onun içinde ortaya çıkar. Ama yine de hiçbir şey onu gösteremez. Çünkü gösterilen her şey bir nesnedir; o ise nesne değildir.

İnsan bedenin içinde doğan “ben varım” hissini fark eder. Bu his çok temel bir varlık duygusudur. Fakat o bile son nokta değildir. Çünkü o hissi fark eden daha derin bir açıklık vardır. “Ben” dediğimiz şey ortaya çıkmadan önce bile o vardır.

Bu yüzden onu anlamak bir kavrama işi değildir. Zihin onu tam olarak yakalayamaz, çünkü zihin ancak nesnelerle çalışır. O ise nesne değildir. Yine de saf dikkat ve sade bir farkındalık içinde varlığı sezilebilir.

Bir an için insan bütün zihinsel hareketleri ciddiye almayı bırakırsa, düşünceler gelip geçerken onları izleyen o sessiz açıklık kendini belli eder. O ortaya çıkmaz; zaten hep oradadır. Sadece dikkat ilk defa ona yönelmiş olur.

İşte o fark edildiğinde kalpte tuhaf bir ferahlık doğar. Sanki insan uzun zamandır taşıdığı görünmez bir yükü bırakmış gibidir. Zekâ daha berrak çalışır, huzur doğal bir hâl alır.

Evrenler doğar, yıldızlar söner, zihinler sayısız düşünce üretir. Ama bütün bu hareketin ortasında duran o sessiz temel değişmeden kalır.

Ve belki de en büyük paradoks şudur:

Her şey onun içinde gerçekleşir,

ama onu hiçbir şey gerçekten göremez.